Việc Hoa Kỳ điều chỉnh cách tiếp cận đối với chính sách thuế, đặc biệt liên quan đến Thuế tối thiểu toàn cầu, đang tạo ra những tác động sâu rộng đối với cấu trúc và vận hành của chuỗi cung ứng toàn cầu. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến các nền kinh tế lớn, mà còn đặt ra nhiều thách thức mới cho các quốc gia có độ mở cao như Việt Nam, đặc biệt trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng hướng vào thị trường Liên minh châu Âu (EU), trong đó có Cộng hòa Czech.
Thuế tối thiểu toàn cầu và sự phân hóa trong chuỗi cung ứng
Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – Pillar Two) do OECD/G20 khởi xướng được xem là một bước tiến quan trọng nhằm hạn chế tình trạng chuyển lợi nhuận, chống xói mòn cơ sở thuế và tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa các tập đoàn đa quốc gia. Trong những năm gần đây, EU đã chủ động xây dựng lộ trình và hoàn thiện khung pháp lý để triển khai cơ chế này tương đối đầy đủ.
Tuy nhiên, trên thực tế, cách thức và mức độ triển khai Thuế tối thiểu toàn cầu giữa các nền kinh tế lớn lại có sự khác biệt đáng kể. Hoa Kỳ, dù cùng hướng tới mục tiêu chống xói mòn cơ sở thuế, nhưng lựa chọn áp dụng cơ chế và lộ trình riêng, phù hợp với hệ thống pháp luật và ưu tiên chính sách trong nước. Điều này cho thấy Thuế tối thiểu toàn cầu không được áp dụng một cách đồng nhất, mà chịu tác động mạnh từ bối cảnh thể chế và lợi ích quốc gia.
Hệ quả là chuỗi cung ứng toàn cầu đang dần phân hóa theo “quốc tịch công ty mẹ”, thay vì vận hành trong một khuôn khổ thuế thống nhất. Các tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại Hoa Kỳ có thêm dư địa trong việc tổ chức sản xuất, phân bổ lợi nhuận và lựa chọn địa điểm đầu tư, trong khi doanh nghiệp tại nhiều quốc gia khác phải tuân thủ đầy đủ và chặt chẽ các yêu cầu về thuế và tuân thủ.
Áp lực gia tăng đối với doanh nghiệp Việt Nam
Sự phân hóa này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật về thuế, mà còn tác động sâu rộng đến cách thức phân bổ chi phí, rủi ro và lợi ích trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu sản xuất đến phân phối tại các thị trường cuối cùng như EU và Cộng hòa Czech.
Trong bối cảnh mới, khi các doanh nghiệp Hoa Kỳ không chịu các nghĩa vụ thuế bổ sung tương tự như tại EU, lợi ích về thuế chủ yếu được giữ lại ở cấp công ty mẹ. Trong khi đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn môi trường, xã hội, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ kỹ thuật theo chuẩn EU lại tiếp tục được chuyển dịch xuống các nhà cung ứng tại các nước thứ ba, trong đó có Việt Nam.
Điều này khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn Hoa Kỳ trong các lĩnh vực như điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, cơ khí chính xác, nông sản chế biến… phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn, trong khi dư địa tăng giá hoặc cải thiện lợi nhuận lại không tương xứng.
Trước đây, Việt Nam thường được nhìn nhận là điểm sản xuất có chi phí cạnh tranh và vị trí tương đối trung lập trong chuỗi cung ứng vào EU. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc theo hướng phân tầng rõ rệt hơn, các khâu tạo ra giá trị gia tăng cao có xu hướng được giữ lại tại các trung tâm kinh tế lớn, trong khi các khâu sản xuất thâm dụng lao động và chịu rủi ro cao tiếp tục được đặt tại các quốc gia đang phát triển.
Nếu không chủ động nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ rơi vào tình trạng phụ thuộc lớn vào đơn hàng, dễ bị thay thế và chịu tác động mạnh khi đối tác điều chỉnh chiến lược toàn cầu.
EU và Cộng hòa Czech: Chuẩn mực ngày càng khắt khe
Trong khi đó, EU, bao gồm cả Cộng hòa Czech, đang triển khai tương đối đầy đủ Thuế tối thiểu toàn cầu song song với việc tăng cường các quy định liên quan đến phát triển bền vững, trách nhiệm doanh nghiệp và kiểm soát chuỗi cung ứng.
Là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nội khối EU, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chế tạo, cơ khí, linh kiện và công nghệ, các doanh nghiệp Czech ngày càng thận trọng hơn trong việc lựa chọn và duy trì đối tác ngoài EU. Trọng tâm đánh giá không chỉ dừng ở yếu tố chi phí hay năng lực sản xuất ngắn hạn, mà chuyển mạnh sang các tiêu chí về tính ổn định lâu dài, minh bạch thông tin, hệ thống quản trị, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu tuân thủ trong trung và dài hạn.
Xu hướng này đang tạo ra những tác động trực tiếp đến quan hệ hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Czech trong các chuỗi cung ứng hướng tới thị trường EU.
Chủ động thích ứng để hội nhập bền vững
Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, việc Hoa Kỳ điều chỉnh cách tiếp cận đối với Thuế tối thiểu toàn cầu không chỉ là vấn đề thuế đơn thuần, mà đã và đang định hình lại cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là đáp ứng đơn hàng hay duy trì lợi thế chi phí, mà cần tập trung nâng cao năng lực quản trị theo hướng minh bạch tài chính, tuân thủ chuẩn mực quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, kỹ thuật, quản lý chất lượng và công nghệ. Đồng thời, việc đa dạng hóa đối tác và thị trường xuất khẩu cũng trở nên cấp thiết nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng hoặc một nhóm đối tác nhất định.
Ở góc độ chính sách, Việt Nam cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến quốc tế, đặc biệt là quá trình triển khai và điều chỉnh Thuế tối thiểu toàn cầu tại các nền kinh tế lớn, từ đó chủ động xây dựng các phương án ứng phó phù hợp. Sự phối hợp hài hòa giữa chính sách thuế và các công cụ hỗ trợ khác như phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ là yếu tố then chốt.
Việc Hoa Kỳ điều chỉnh chính sách thuế phản ánh những thay đổi quan trọng trong thương mại toàn cầu và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng phân tầng rõ nét hơn. Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng và từng bước cải thiện vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, hướng tới hội nhập hiệu quả và bền vững trong bối cảnh mới.
